द्वाल्खा जिल्ला भीमेश्वर नगरपालिकाय् वडाल्याखा २. दुङ्गल ट्वाल द्वाल्खा शहर शुरु जुर्नन् नसि घत्केङ् हाबिय् पुरान नेवार बस्ती खेउँ । उ शहरकु दउ सेङ् (चैत्य) स्वर्न घत्केङ् पुरान हङन् सिकेइ फरगु । उ तु ट्वालकु च्वंङन दिउतन थिमा गत्केङ प्रतिभा दउ, भजन, प्याखन व जात्राकु मन तउ मि खेउँ जु स्वर्गीय हर्ख बहादुर श्रेष्ठ । द्वाल्खाकु हाबि हाबि ऐतिहासिक व धार्मिक प्याखन् केइँ त द्वाल्खाय् सोंगुर ट्वाललान् पालो यङन् प्याखन् पितकाउतन् । आमु आनागु ज्य खँ कु गुल्पनु लिमचिल्गु प्रतिभावान् मिय् ङामा कय् व पेमा मिच दमु । उ गुमा कय् मिचकु दोखुनु सोयन् चिचाउरी कय् खेउँ वि.सं. २०३२ दँ साउन १० तिथीकु दुङ्गल ट्वालकु मा स्वर्गिय कृष्ण लक्ष्मी श्रेष्ठ हो बा स्वर्गिय हर्ष बहादुर श्रेष्ठय कोखलान् जन्म जुयन दिउ कान्छा कय् दीपनारायण श्रेष्ठ । द्वाल्खा शहरकु हाबि हाबि मधुमालती, सत्यनारायण पूजा, राम लीला थिनागु प्याखन् पित काइलागिन् सिङन् म्वाङन् लगैजु दुङलय् हर्ष बहादुर श्रेष्ठ घरेलुय् प्राविधिक सुब्बा हत्न गुनानुङ् ओंमसिगि हरि मफउ । आमु सुब्बा हर्ष बहादुर श्रेष्ठय् कान्छा कय् थन्केसि स्वनिग येँ जडीबुटीकु च्वङन् च्वंगु दीपनारायण श्रेष्ठ वनारसी सहयोगी हातहरु हङ द्वाल्खाय् थिगुर सामाजिक खलकय मुल नाय् जुयन् ज्य खँ हिल्ने ययन चोङन दिरहिन् । थउ ट्वाल ठाइँये मिपेन् गुनुङ् मफयेन, हातिं कारण न असक्त जुयेन् आले बेसहारा जुयेन् च्वन्ङ ग्वाहार बिमल हङ दयालु बिचार तयेन् थउ ट्वाल दुङ्गल, नसु, गगरलुङा व पिङ्गलकु बुयेन् लिबि ज्य यरित ड्वाकु (उच्च) शिक्षा ब्वइँत येँ ययन् च्वंगु ल्यास्मा खलक पे थिगुर खलक दके सामाजिक उपकारय् ज्य यङन् च्वंगु बनारसी सहयोगीहातहरुय् नाय् भाजु श्रेष्ठ नाप बाँपिझ्यालाय् प्रतिनिधि बालकृष्ण “पासा” नाप जु ठोलीबोलीय मुल अंश थपे लागि उकु ब्वयन तरगु ।

स्याउदाई । बाँपिझ्याला अनलाइन पत्रीकाकु दुत ययन दिएकु बाँलकु टोनगी ।
थयतङ स्याउदाई । जन्तङ उकु दुत सत्तयकु थमु तङ्ग यक्कु यक्कु सुभाय् !

कोरोना् शिथिल यङ्ग ब्यालाकु हातिङ्ग ज्य खँकु व्यस्त जुयन चोनगु ?
कोरोना थनु जुकुन् पित यउ भाइरस मखे उ पहिलान नसि तु दउ खेङ्ग यिनागु मफइरि पहिलाङ् जुयेन चोङ्गुजु तर आउ रि ओसिकेइरि प्रबिधी येर आम कारनन थुई दत । तर जिन कोरोना हातिङ्ग मखे हरि म्वाले मखे न, वत स्विकारेङ्गन थउ सुरक्षा व सतर्क जुयन हाखेन उइ मल, छिजिन उ सोयन हाखेन ड्वाकु ड्वाकु रोग न नसि प्रकोप युद्ध पेन भोगेङ्न धोन्गु ।
तर आउ बिकासकु थेङ्ग खेङ आम कारणन छिजी पिढि एकदम भाग्यमानी जुर्नङ गत्केङ दुखी खोइदम उ रि गिथी हट्यारिरी ड्वाकु समस्या खोनगी । ज्य खँ य खँलार्न थौ यल्पनुङ यङ्ग ज्य कु तु व्यस्त जुयन चोङ्ग दमु । उ व्यलाकु न्हुलु ज्य खँपेन गत्के मिपे नाप उईरी ग्वारमुईरी जुईरी ज्य पेनुङ्ग येरिउरी ठिक मखे आमुकारण न व्यस्त तु हरि मजियउ ज्यउ ।

थपे उ खलककु गुल्प दुत स्वाक्टार्गु आले हाती मनशाय तयेन् उ खलककु बुकेय् (जन्म्याङ) हरि मिलैजुयेउ रा ?
उ बणारसी सहयोगी हातहरु सँस्था २०७० दँ माघ १० तिथी जिल्ला प्रशासन कार्यालयय ज्यकुठी यँेकु दर्ता जु थिगुर गैर नाफा मुलक सामाजिक संस्था खेङ्ग । द्वाल्खालान् काठमाण्डु येयन थौ ज्य खं ययन चोङ्गु दाजु किज पेन नापलरी दुःख सुखय खँ लाईरी हङ्गन सुरु यङ उ खलक री छिजी दुङ्गल य बासु श्रेस्ठ वप्तेचा साधारण रोग लगै जुयन सित आम ताकु छिजी दाजु किज गुन्तङ मफौ खबर मन्त हात्त हर्स खेने आमु सोयन हाखेन गुनुङ नाप स्वाःपु मदौउजु । यदी मफौ खबर दर्स दाजुकिज पिसिन सर सल्लाह सहयोग जु जु आले मसिकुरा हङ्ग थे लगै जुर । आले आम ताकुतु च्यामा जिमा दाजु किज सल्लाह यङ्गन आउननसि दोखुनुङ नाप स्वाःपुकु चोइत थिगुर खलक द्केइरी खँ जुर आले गुनुङ दुजय परिवारकु हातिङ दुःख परैजुर्स दोखुसेतङ खबर यरीउरी हङ्न सुरु यङ्ग खेङ्ग ।

उ बनारसी सहयोगी हातहरु हङ थिगुर कुठी खेङ् उन् अझ टुल्के द्वाल्खाये लागिन् हातीङ् ज्यँ खँकु ल्हाहा तयन ययन चोङ दमु रा ?
हाबी तु हरि दोङ्गी उ थिगुर बिसुद्ध रुपन थउ सदस्यपे दुपान सम्पर्क जुयन थोचो दुख परै जुर्न दोखुनुङ मिलै जुयन उइलो हङ्गन दके खलक खेङ । द्वाल्खाय लागिन उ तु ज्य यरी मल हङ वा हातिङ्ग मद अझ टुल्के तर आन्थिनुङ्ग व्यला व्यलाकु थउ ठाँई लुवन्के जात्रा मात्राकु उईरि ग्वाहार यरिरी ज्य पिद ङाद यत्कु भुकम्प ताकु ग्वाहार यत्कु, द्वाल्खाय मेबु खलक पिसिन यङ ज्यकु नाप नाप लिङायन चोङ्ग दमु ।

ईथीतुं द्वाल्खा थातकोर्छेंय् अष्ट कुमार श्रेष्ठय् नस्दँ दउ मिच अंशु श्रेष्ठ त कोंसय् क्यान्सर जुयेन् वासर यत्न यत्न ढ्याबाय् अभाव जु खँ तायेन्लि थउ दुपानय् दुज ( सदस्य ) पिपानय् दातालान् ढ्याबा मुङन् आमु नानीय् बाये ल्हाहाकु निस्पुल यङन् रु. २ लाख ७८ दोल ६ हो १० टाका तयेन् बिर्गु उ ज्यकु ग्वाहार बिउ दोखुनु करुणादायी मन त सुभाय दमु ।

आन्थितु द्वाल्खाय् तु अलैंची शिवभक्ति नुगरकु क्यान्सर जुयन भक्तपुर ताथलीकु वासर यङन् च्वङकु आँकुं ढ्याबाय् तु कारणन वासर यरि ठाकउ खँ तायेन् ईथीतु इसि खलक हो दाता पिसिन् थउतु इच्छान् बिये ढ्याबा ग्वार्मुङन् निस्पुल सोंपुल यङन् २ लाख ५७ दोल ५ शर हो ८५ टाका ढ्याबा मफउय् मिच सोनी शिवभक्तिय् ल्हाहाकु जिम्मा बिर्गु । आउ निस्मा मफउङ् ल्हायेन् यउ खँ तार्न खुशी तायेन् च्ननगु । उ ज्यकु ग्वाहार बिउ मन त सुभाय् ।

द्वाल्खाय् बारेकु खँ लाई मल्दन हर्स द्वाल्खा दुपानय सामाजिक संस्थापेन् यक्कु दमु आन्थिनु छिजि द्वाल्खाकु सामाजिक रुपान्तरण जुइ मफउनि हङ ताइ दमु, उ खँ कु थपे खलक हो थये थउ बिचार हाती दमु ?
जन आले ईसी खलकय बिचार री दोखुनुङ सोयन हाखेन मिपेन इमान्दार मेहेनती जुइ मल्दन आम्कुलान रि समाजकु थउतु रुपान्तरण यर । छिजी हाविय पुरानो संस्था पिसिन समाज य लागिन गत्केङ ज्य यङ्ग खेउ । तर छिजिन आम ज्य खँ त लुङ्गमोङ्कर्गु आले समयथे निरन्तरता बि मफय रा थे लगै जुर । छिजी द्वाल्खाय मिके तेक बिचार बुद्धि सम्पती सायदै मेबु ठाँईय मि के मद ज्यउ तर छिजिन आमु बुद्धि बिचार सम्पती य प्रयोग यरि मफर्गु जेउ हात्त हर्ष छिजिके जि तु खेङ दोखुन हङ्ग दम्म हाबी जुर । दोखुबलेङ्ग राजनिती मेथइरि स्वाक्टाकइरि ज्य जुर थे लगै जुर ।

द्वाल्खाकु छ्यालेन्च्वँङ बाजा म्वाहारी ढोलक ठ्यारी त छिजि द्वाल्खाय जोगी खलक व नाई खलक न बेवास्ता यङन् वन हँ, आपेनुङ् वा द्वाल्खा मी तु खेउँले आमपिसिन् उ ज्य खँ त वास्ता मयेरिउरिकु गुने कमजोरी दउ थिनागु लगैजुर ? ईनागु व्यवहार बाँलकु वा मखे थये मन न हाती टोनैले ?गुनुङ ज्य खँ त थिखेनलान् जुकुन सोयन मजि, द्वाल्खाय बाजा गाजा जात्रा य खँ गसान गसान ताँईरी खँकु गल्ती मदउ मि थिमाङ्ग मद ज्यउ हात्त हर्ष उ दोखुसेङ साझा खेङ । दोखुसेङ कर्तव्य खेङ दोखुनुङ लगै जुइ मल । दोखुसेनुङ थउ थउ ज्य खँ कर्तब्य बाँलस्के यरि मल्दन । गिवीटुल्ले नाइ जोगि खलकन वेवास्ताय खँ हत्कु आपेन थउ कर्तव्य लान पित उइ म्वाले खेङ्ग उ खँ छिजिन थुकैमल्दन । हाती कारन न थउ कर्तव्यलान पलायन जुइरी हतहिन बुजै जुइ मल्दन । थउ स्वार्थय लागिन गुनानुङ्ग गुन्तङ्ग कोत्याल्कु तइरि ल्वात्कइरि ज्य यरि मजिर । नाइ जोगि पेनुङ नेवारी जातीय थिगुर सदस्य खेङ । नेवारी संस्कृती तान्स आपेङ पहिचान तायङ हङ खँ थुइ मल्दन छिजिन थुकेई मल ।

द्वाल्खाय नखत चखतुङ् हाबिय ल्याःखाकु गत्केङ् ताङन् वङन् च्वन जुर्न जुर्न छिजि संस्कृति साँफरकु जुकुन् सिमित जुयउरा हङ पीर काउ मिपेन् तु मदयन् ओयङ हङ थें तयत जुररा मोजु रा ?
उ देश य तु समस्या जुइ दोन्जु । मिपिस्त भौतिक सुख सुबिधा य लिखन ब्वात्न ब्वात्न फुर्सद मदै दोन्जु गु खुनु मि बातिचा समृद्ध जुयउ आले पहिचान य भोक सुरु जुयउ आमु खुनु म्वालितन थे लगै जुर। मेबु खँ नयाँ पिढित थउ मा बा पिसिन मोथुके लागिन उ ताङ्न वोङ्गु थे लगै जुर । छिजिन नखत चखत मनाइ तु मेङ्ग वा मखे ज्यउ, बुदिन य सट्टा ह्यापि बर्थडे मन्यातगु ज्यउ इतार च्याङ्न सोगुन बिय सट्टा इतार स्याङ्न केक डेङ्गु ज्यउ । बाजाक ठ्याङ्न पिपान प्याखन उय सट्टा स्पिकर ठ्याङ्न कोठाकु प्याखन उर्गु ज्यउ लोकल दुसिय अइराकय सट्टा सिलप्याक तोनगु ज्यउ मा बाँ हरि मल्गु ठाँई कु मम ड्याड हत्कु जेउ । जिन हरि म्वाले छिजिन यरी मल्गु हरि मल्गु ज्य वा येङ्न चोङ्तु दम ज्यउ तर थौ मौलिक तरिकालान मोजुर उ खँ थुक्यरि जे गुने ? आमे जिम्मा स्थानिय निकायन काईमल ज्यउ ।

हाबि हाबि दुङ्गल ट्वाललानुङ गत्केङ प्याखन् पितकाउजु, यउता जात्राकुङ ब्व काउतन हतार चायेन् ब्वाकुतन् तर थन्केसि दउ व यङन् च्वङ नखत चखतकुङ् खासै रुचि मतये थिनागु लगैमजुरा थयेत ?
हाबिवा दोखुनुङ ट्वाल लान प्याखन पितकाउतन, मि पेन गत्केङ द्वाल्खाकु तु चोङ्गुतन आउ आनागु मखेत, दुङ्गलय अवस्थाङ उ तु खेङ ।

उ बाँपिझ्याला अनलाइन पति थय त गिनागु लगैजुर ? थये खेन्नलान् द्वाल्खा त हो उ पतित हातिङ खँ सल्लाह तयेन बित रा ?
छिजी पहिचान विउ द्वाल्खाय नेवारी मा भाषा त म्वात्के तइत बाँपीझ्याला पतीलान् ग्वाहार यङन् चोङ खोन्न बेस्न तु रसतायेन् खुसी चायन च्वङ दमु । उ थिगुर थउ माय् ठाइँय दाजुपिसिन् चल्याङन् च्वङ लागिन् द्वाल्खा नेवारी भाषा मातङन् अझ बाँलरेउ हङ विश्वास दमु । उ अभियानकु छिजि दोखुसेनुङ ग्वाहार यरी मल । आन्थीतु जन खेन्नलान् उ ब्यालाकु भिंगु जुकुन् टोइँ फरगी । साँस्कृतीक आले ऐतिहासिक शहर द्वाल्खाकु उ अनलाईन पतीलान् बाँलकु ज्य यङन् केयङ् हङ खँकु जि ढुक्क जुयन चोनगी ।

आन्थीतु द्वाल्खाय नेवार जातीय पहिचान तकेईय लागिन् हातिङ ग्वाहार जुयउ रा हङन उ बाँपीझ्याला अनलाईन पती आले हिल्के संयोजन यङन ययन चोङनदिउ पाजु उपेन्द्र प्रधानय लक्ष्य दउ खोईदमु वय लागिन् छिजीन् हातिन फरै आमुन ग्वाहार यरी मल हङ जन दुपानाय खँ दमु ।
आन्थितु उ ज्य खँकु स्थानिय निकाययङ आम्लीतु ग्वाहार दई मल उ जुर्स हाखेन उईत गत्केङ ग्वाहार जुई फरई हङ जन थउ विचार दमु । ईथीतु उ पती हिल्केईय लागिन् खोईदके खोईमदके ग्वाहार यङन चोङन दिउ दाजुकिंज, तिताकेहेपिस्त भिङ्गु टोनगी । आन्थीतु जन बिचार त द्वाल्खाय दाजुकिंज, तिताकेहेपे दातिकु यईत ग्वाहार यङन दिएकु थमु दाजु बालकृष्ण श्रेष्ठ उ खलकत बाँलकु टोनगु नाप नापङ सुभाय् ।