नेपाल सम्वत् ११४५, बछलागाः १२ द्वादशी, (१० जेठ, २०८२, २४ मे, २०२५) शनिवार बाँपीझ्याला । थनु सोयन ङैदँ हाखेन प्रा.डा. श्याम जोशीन् चोयन पित काय द्वाल्खा नेपाल (नेवारी) भाषाय् प्याखन “मिसामी” राष्ट्रिय नाचघरकु थनु शनिवारकु केन्जु ।

डा. श्याम जोशीन् थउ ल्यास्मा जुए व्यलाकु चोएनदिए उ प्याखन थनु सोयन ङैथिदँ हाखेन छायाँ परिवारन प्राचिन शहर द्वाल्खा थाब्न ट्वालय् सेङ हाखेन २०३० दँ कु केङ खेउ । द्वाल्खा नेपाल (नेवारी) भाषाय् संरक्षण व स्याहार आले म्वात्के तईत ग्वाहारय लागिन् उ प्याखन त लितङ पित हाय खँ सितद ययन चोन ।

द्वाल्खा नेपाल (नेवारी) भाषाकु पिएचडि एङन दिउ डा. क्यारोलय् मेह्ग चल्केय भाजु यज्ञकुमार प्रधानन् चोएन दिए द्वाल्खा नेपाल भाषाय् “द्वाल्खा खँकुठी” हो थुन केङ प्रा.डा. श्याम जोशीन् चोएन दिए “मिसामी” प्याखन पितकाईरी हो आउ पितयई टेन्गु सोङ्गु किपा डकुमेन्ट्रीय लागिन् ढ्यावा ग्वाहार यङन तयन दिरहिन् ।

भाजु केदार श्रेष्ठ निर्देशन यङ उ “मिसामी” प्याखन न्युर्योक विश्व विद्यालय आबुदाबीय लागिन् द न्युज प्रालिन् दकेय खेउ । ईथितु डब्बली थिएटर व थिएटर मलन पितकाई त ग्वाहार यङ खेउ । उ प्याखनकु द्वाल्खाय दाजुकिंज हो म्यासमुचापिसिन् हो स्वःनिगय दाजुकिंज, तिताकेहेपिसिन् ब्व कायन तरै । ईथि ब्व कायनदिउकु मुल भुमीका दउ “मिसामी” ईरीकु लक्ष्मी (शुसिला लक्ष्मी महर्जन), कय्कु किरण (अमिर ताम्राकार), निन्मा शुलोचना (विणा चाकुबजी), रमेश (सुजन श्रेष्ठ), फुलमायाँ (अन्नपुर्ण श्रेष्ठ), देवी (रिना चाकुबजी), गिता (कलावती श्रेष्ठ), राम बालकलाकारकु (दिपतन्सु श्रेष्ठ) हो बमबहादुर (रमेश बज्राचार्य) खेउ । प्याखन लिखनय् म्ये (पाश्र्व संगित) स्याउदाई एलबमय म्ये हो द्वाल्खाय ल्यास्मा म्ये हल्गु भाजु दिपक स्वप्नीलन हले म्ये दउजु ।

बाँपिझ्यालालान् सोर्ङ :
ईथि प्याखनकु दोखुनु सोयन बाँलस्के ङैदँ हाखेन प्रा.डा. श्याम जोशी थउ ल्यास्मा जुय ताक्कु चोय प्याखन ङैथिदँ लिखन ययन केङकु द्वाल्खाय छिजि नेवारी भाषाय् विकास क्रमकु थिगुर पाङ थपई जुयन चोन । उ खँकु प्रा.श्याम जोशी हो पिदेशय अमेरीकन नागरिक क्यारोलय विशेष भूमीकाय् लागिन् छिजिन् बाँलकु टोई मल । उकु गौरव यरी मल्गु ठाँई दमु ।
आउ आन्थीतु कलाकारपे खेन्न सोर्गु हर्स मिसामीय मुल भुमीकाकु म्येथनय चोङन दिउ मई लक्ष्मी (शुसिला लक्ष्मी महर्जन) न् थउ छ्याले द्वाल्खा नेवारी भाषा मखेर्सङ गत्केङ बाँलस्के म्येथयन खँ छ्यालेन कला प्रदर्शन यङन तरै । ऊ छिजिलागिन् खुसीय खँ जुयन चोन ।

कय्कु किरण (अमिर ताम्राकार), य्ङ भुमीका बाँलकु दमु । ईथितु निन्मा शुलोचना भुमीकाकु (विणा चाकुबजी) बाँलकुतु खोईदमु तर खँ स्पष्ट मदउ थिनागु ताईदमु । रमेश (सुजन श्रेष्ठ)य् भुमीका एैराक तोन्गु झ¥याहा लोत्के खोईदमु । फुलमायाँ भुमीकाकु अन्नपुर्ण श्रेष्ठ द्वाल्खा मिसामीपे नक्कल गत्केङ बाँलस्के यङ खोईदमु । द्वाल्खाय कलाकारपिसिन् भाषा हो शब्दपेन चयन यरीताक्कु बात्चा लास्चाय हो लुँङमोओन्के थिनागु खोईदउजु । ईथितु स्वःनिगय कलाकारपिसिन् शब्द चयन यत्ङ द्वाल्खाय खँपेन सोयन काठमाण्डुय शब्दपेन छ्याङ गत्के ताई दउजु ।

ईथितु देवीय् भुमीकाकु रिना चाकुबजी, गिता भुमीकाकु कलावती श्रेष्ठ यङ हाउभाउ बाँलकु खोईदमु । गु हाउभाउरी छिजि चलनकु दतु दमु । आन्थीतु बालकलाकारकु राम य् भुमीका दिपतन्सु श्रेष्ठन् यङ हाउभाउ बाँलकुतु दमु । बमबहादुर भुमीका रमेश बज्राचार्य बाँलकुतु दमु । ईथितु प्याखन लिखनय् म्ये (पाश्र्व संगित) विउ ल्यास्मा म्ये हल्गु दिपक स्वप्नीलय सर गत्के बाँलकु । छेँ दुपानाय परिवार दुपानाय व्यथात चोउ भाजु डा. श्यामजोशीन् पित हाई म्वाले खँ खोईदमु । गु खँ छिजि समाजकु दतु दमु ।

कलाकारपे वास्ती सोर्ङ बाखन पुरान तर वास्तीकु ध्यान विई मफय थिनागु खोईदउजु । आमताक्कुय मिपिसिन् घडीन् मजिउजु, बजाङ तोङ नक्कल जुकुन थिनागु खोईदउजु, लोखुन लुँय, एैराक तोङ थिनागुय नक्कल बाँलकु जुर्सङ वय सारदामपेन जोडेरीकु बात्चा ध्यान विई मगरा हङ थिनागु खोईदउजु । कलाकारपेन न्हुलु जुयन भाउ यरीत कत्मछिङ्गु जुउ रा ? हाती हङ खँ पित यर्सङ प्याखन न बाँलकुतु सन्देस विई म्वालेन चोङ खोईदमु । द्वाल्खा नेवारी भाषाय् शब्द चयनकु ग्वाहारकु भुमीका विएन दिउ दिपनारायण श्रेष्ठ ग्वाहार बाँलकु दउ खोईदत ।

थिगुर घडी ३२ मिनेटय प्याखनन् गत्केङ बाँलकु खँ विई म्वाले खोईदमु । सर्छि सोयन गत्के द्वाल्खामीपिसिन् आमु प्याखन सोर जायन दिएन चोङन दिउतन् । कलाकार गुलीङ पुरान दाजुकिंजपेन दउजु हात्त न्हुलु कलाकार जुकुन समावेस यत्चु हङ हाखेनय कलाकारपे थउ खँ दमु ।

थिगुर खँ मन्न ट्वङथेँ येरिम्वाल्स द्वाल्खामिन् गत्केङ ज्य येङन् क्येइँ फरइ । चाहे आमु ज्यखँ नेपाल भाषाकु थ्वजु, चाहे संस्कृति संस्कार म्वात्केइत थ्वजु या साहित्यिक, प्रविधि, कानुन, स्वास्थ्य खेन्न थ्वजु आले चाहे थउ माभाषालान् द्वाल्खाय् नेपाल भाषाकु प्याखन् क्येइँरी ज्यखँ तु थ्वजु । यलेङ् पाराक तयेन्लि ठाइँकु थ्येइँत लिमल्चिल्हिन् हङ खँ यङन ययन चोनहिन् ।

नेपाल सम्वत् ११४५ बछलागा एकादशीखुन्हु द्वाल्खा नेपाल भाषाये खँकुठी निस्पुलय् पतककु मेग ड्वाकुन्दांगु दँये (जेष्ठ नागरिक) ल्याखाःकु च्वङन्दिउ चैङाद दउ द्वाल्खा देशये भाजु यज्ञकुमार प्रधानजु न हतिइथि म्वालेनख्वालेन् जुर्सङ खँग्वारापेन् मुङन् द्वाल्खाय नेपाल (नेवारी) भाषाय् “द्वाल्खा खँकुठी” नामय साफर पित ब्वकेइरी ज्ये येङन्दिर्जु ।

आन्थितु नेपाल सम्वत् ११४५ बछलागा द्वादशी थन्हुये निखुन्हु द्वाल्खा नेवार भाषाकु च्वये प्याखन ‘मिसामी’ ङैनिस्दँ लिखन येँ देशये दोखुनुस्वयेन् हाबिये प्याखन डोबर (राष्ट्रि«य नाचघर)कु क्येङ ख्वइँदत । उ ज्येखँन् द्वाल्खामिपे गर्व अझ घत्केङ् थात येउ चाइदत ।

उ ‘मिसामी’ प्याखन् प्राध्यापक डा. भाजु श्याम जोशीजुन् च्वयेन्दिये खेउँ, गु प्याखनरि द्वाल्खा देशये लाङाकु ङैथिदँ हाखेन पितकाय खेउँ । आमताक्कु प्याखनमुचा जुपेन् मिसामी जुइ मज्यू हङ चलन दउजु । आम् कारन् मिसामिङ् ओन्सामीततु जुके पित काईरी चलन दउजु ।

थन्केसी ब्याला हिलेन् येउ ल्याखाःकु मिसामी मिसामीतु आले ओन्सामी ओन्सामीतु जुके पितकाइरी चलन पितयउ ल्याखाःकु प्याखन पितकाइरी ज्य खँ जुर ।

द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाय विकासक्रम हो वय संरक्षण अभियानकु प्रा. डा. श्याम जोशी, प्रा.डा. हरिदर्शन उ मिसामी प्याखन पित हाईकु ग्वाहार यङन दिएकु ईसि बाँपिझ्याला खलक खुसी चायन चोनगु ।

ईथितु आउ द्वाल्खा नेवारी भाषालान् मेवु खँकुठी पित यईरी झन खुसीय खँ खेउ । कुल्सी पती २०५२ दँनन्सी पित ययन दातकिुतु दिर । भाजु उपेन्द्र प्रधानय सम्पादन आले बाँपीझ्याला खलकन् २०५५ दँनन्सी पित काय बाँपिझ्याला लछिपती हो २०७७ दँनन्सी पित काय बाँपिझ्याला अनलाईन खबरपती, २०६९ दँकु द्वाल्खा नेपाल भाषा खलक हो ग्रामीण सामूदायिक विकास परिषद् दोलखान पित काय द्वाल्खा नेपाल भाषाय् खँकुठी पहिला खँकुठी खेउ । थनु द्वाल्खा नेपाल भाषाय् विकास क्रमकु मेवु थिगुर खँकुठी पित यएन ग्वाहार सावित जुयन चोन । उ खायौ खँ तर यर्थाथ खेउ । पहिला पित काय खँकुठीकु सोगुर भाषा दउजु हर्स आउ पित काय खँकुठीकु पिगुर भाषा दमु ।

ईथितु प्याखन केई धोङन्ली प्राध्यापक डा. श्याम जोशीन् हाति कारणन ऊ मिसामी प्याखन पितकाईत प्रेरणा मिलई जुर हङ खँकु थउ खँ प्वन्के दिरहिन् । आन्तीतु प्राध्यापक डा. हरिदर्शन श्रेष्ठन द्वाल्खा नेपाल भाषाय विकास क्रमय बारेकु हरि म्वाले खँ बाँलकुतु दउजु । तर ईतिहासय बारेकु बाँलस्के मोबोङन न्हुन हाय थिनागु खोईदउजु । खँुकुठीय बारेकु खँ लार्ङ ग्वा मेह्ग पितकाय सोयन हाखेन गुनान थिगुर पित कायन तरै हङन दिरहिन् तर ईसिन पित काय गत्के बाँलकु हरी म्वाले थिनागु खोईदउजु ।

डाक्टर साहेव न आन्थी सामाजिक ठाँईकु न्हुन हार्ङ आम ज्यखँय बारेकु बात्चा म्वाले ख्वालेन न्हुन हार्स बाँलकु जुयउ रा हङ ईसि सल्लाह दमु । मखे हर्स ज्य खँ यङन चोङ्गुपे नुगर स्यारी फरई । उकु प्याखन ङैथिदँन्ली लित पित ययन चोन । ईसिन् निरन्तर निनस्दँ हाखेन्नसी छिजि द्वाल्खाय मा भाषा छ्याली मल हङ अभियानकु लगई जुयन ययन् चोनगु । डिला जुर्सङ थउ मा भाषाय बारेकु छिजि गत्के मिपिसिन् चासो कायन थि थि ज्य खँ यङन ययन चोनगु ऊ गत्केङ बाँलकु खँ खेउ । वय निरन्तरताय कामना यतगु ।

बाँपिझ्याला अनलाईनकु ईसिन प्राध्यापक डा. श्याम जोशीय् “मिसामी” हङ शिरय लेख छापेङन्ली उ मिसामी प्याखनय् बारेकु गत्केङ खँय विकास जुउ खेउ । ईनागु खँपेनरी लुँङमोन्केई मजिरा ? एउता जुर्सङ ईतिहास वा ईतिहासतु जुरले मखेरा ? लिवी भाजु अमरकुमार प्रधानय लाहाकु साफर थेङन्ली क्यारोलन थनु उकु थेन्केई त ग्वाहार यङ खेउ ।

भाजु अमरकुमार प्रधानन् द्वाल्खाय् ऐतिहासिक रुपरेखाकु २०३१ दँकु राजकुमारी गुने हङ शिरय खँकु द्वाल्खा नेपाल भाषाय चिय खँ चोयन छिजि द्वाल्खा नेवारी भाषा आले द्वाल्खा मीपे थउ मा भाषा त ब्वरकु दस्तावेजिकरण यङ खेउ । ईथि जुर्ङ जुङ थनुटुल्ले काठमाण्डु शहरय न्हुगरकु प्याखन पित यर उ खँकु छिजि दोखुनु द्वाल्खामीपे खुसी चायन गर्व यरी मल । द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाय् ईतिहासकु “मिसामी” प्याखन न मेवु थिगुर दर्खा गिएन पाङ थपेङकु वय लागिन् चोउ, ब्वकाउ, ग्वाहार यङन दिउ दोखुसेत बाँपिझ्याला, द्वाल्खामी खेन्नलान् बाँलकु थ्वजु हङन भिङ्गु टोनगु ।

लिखन हाती हतगु हर्स आयस्था दर्स मदर्स द्वाल्खा नेपाल भाषा, नेवारी भाषा आले द्वाल्खा खँय् विकासय लागिन् थिठाँई चोङन हाखेन उईत मल । छिजिन् यउता खँ हर्सङ छिजि द्वाल्खाय् नेवार जातीन् न्हुन हाय थउ मा भाषा ताई मजिर । मुल खँ उकु चोन । थउ कय् मिच त छ्याली सेई मल्दन । ईनागु खँय लागिन् छिजि द्वाल्खा मि त सत्बुद्धी थाया हङन् ईसिन द्वाल्खा भीमसिन् देउकु आशिक फोङन चोनगु । जय द्वाल्खा भीमसिन् देउ ।