नेपाल सम्वत् ११४६, यंलागाः ४, चौथी –१४ असोज २०८३, ३० सेप्टेम्वर, २०२६) बुधबार बाँपिझ्याला । ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पर्व इन्द्रजात्राको लिङ्गो मंगलबार राति ९ः२५ बजेको शुभसाइतमा ढालिएको छ। इन्द्रध्वजपातनसँगै काठमाडौंमा आठ दिनदेखि मनाइँदै आएको इन्द्रजात्रा औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएको छ।

भाद्र शुक्ल द्वादशीका दिन हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा इन्द्रध्वजोत्थान गरी सुरु भएको इन्द्रजात्रा काठमाडौं उपत्यकाको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व हो। जात्राको अन्तिम दिन हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा वर्षा र सहकालका देवता इन्द्रको पूजाआराधना गर्न भक्तजनको उल्लेख्य भीड लागेको थियो। जीवित देवी कुमारीको दर्शन गर्नसमेत भक्तजनको लाम लागेको थियो।

यसअघि राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल हनुमानढोका दरबार क्षेत्र पुगेर श्रीगणेश, श्रीभैरव र श्रीकुमारीबाट टीका तथा प्रसाद ग्रहण गर्नुभएको थियो। परम्पराअनुसार टीका तथा प्रसाद ग्रहणपछि राष्ट्राध्यक्षले कुमारीसँग खड्ग साट्ने विधि पनि सम्पन्न गर्नुभएको थियो।

इन्द्रजात्राको अन्तिम यात्राका रूपमा बुधबार दिउँसो नानीचा यात्रा सम्पन्न गरिएको थियो। नानीचा यात्रामा महिलाले मात्र रथ तान्ने परम्परा छ।

यस वर्ष इन्द्रजात्राको मुख्य दिन असोज ९ गते शुक्रबार तल्लो टोलमा श्रीगणेश, श्रीभैरव र श्रीकुमारीको रथयात्रा गरिएको थियो। त्यसैगरी असोज १० गते माथिल्लो टोलमा तीनै देवताको रथयात्रा गरिएको थियो।

इन्द्रध्वजपातनपछि इन्द्रजात्राको लिङ्गोलाई टेकु दोभानस्थित बागमती नदी किनारमा लगेर सेलाउने परम्परा छ। परम्पराअनुसार लिङ्गोलाई घिसार्दै टेकु दोभानसम्म पुर्‍याएर बागमती किनारमा सेलाइन्छ।

इन्द्रजात्राको प्रक्रिया भाद्र शुक्ल द्वितीयाका दिन लिङ्गोका लागि आवश्यक रुख काट्न वनयात्रा गरेपछि सुरु हुने गर्दछ। वनयात्रा, रुख कटान, लिङ्गो नगर प्रवेशलगायतका विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधि पूरा गरेपछि भाद्र शुक्ल द्वादशीका दिन हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा इन्द्रध्वजोत्थान गरिन्छ।

इन्द्रजात्रा प्रताप मल्लको पालामा सुरु भएको विश्वास गरिन्छ। रथयात्राको परम्परा भने राजा गुणकामदेवको पालादेखि सुरु भएको मानिन्छ। इन्द्रजात्राकै दिन पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौंमाथि विजय प्राप्त गरेको ऐतिहासिक तथ्यसमेत रहेको छ।

जात्राका क्रममा वर्षा र सहकालका देवता इन्द्रको विधिपूर्वक पूजाआजा गरिएको थियो। साथै लाखे नाच, दशअवतार नाच, पुलुकिसी नाच, रामचन्द्र नाचलगायत विभिन्न सांस्कृतिक झाँकी तथा नाचगान प्रस्तुत गरिएका थिए।

इन्द्रजात्रा धार्मिक आस्था, नेवार समुदायको मौलिक संस्कृति, कला, परम्परा र काठमाडौंको ऐतिहासिक सम्पदासँग जोडिएको महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा हरेक वर्ष भव्य रूपमा मनाइँदै आएको छ।