नेपाल सम्वत् ११४६, चौलाथ्वः ५ पञ्चमी (९ चैत्र, २०८२, २३ मार्च, २०२६) सोमबार, बाँपिझ्याला । नेपालको निर्यात पछिल्ला केही वर्षयता उल्लेख्य रूपमा बढ्दै गएको देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आठ महिनामा मात्रै मुलुकले करिब एक खर्ब ९१ अर्ब रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गरेको भन्सार विभागले जनाएको छ। यही गति कायम रहेमा चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म नेपालबाट दुई खर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको निर्यात हुने अनुमान गरिएको छ।

तर निर्यातमा देखिएको यो वृद्धि मुख्यतः स्वदेशी उत्पादनका कारण नभई सोयाबिन तेलको प्रशोधन र पुनः निर्यातका कारण भएको हो। नेपालले ठूलो परिमाणमा कच्चा भटमास तेल अर्जेन्टिनाबाट आयात गरेर यहाँ प्रशोधन गरी भारतमा निर्यात गर्दै आएको छ। आठ महिनासम्ममा मात्रै नेपालले करिब ७५ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ बराबरको सोयाबिन तेल निर्यात गरेको छ, जुन कुल निर्यातको करिब ४० प्रतिशत हो।

भारतसँगको व्यापारिक सुविधाका कारण यस्तो निर्यात सम्भव भएको हो। नेपालले दक्षिण एशियाली स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता (साफ्टा) अन्तर्गत भारतमा प्रशोधित तेल शून्य भन्सारमा निर्यात गर्न पाउने भएकाले व्यापारीहरूले अर्जेन्टिनाबाट कच्चा तेल ल्याएर नेपालमा प्रशोधन गरी भारत पठाउने गरेका छन्। भारतले अन्य देशबाट आउने तेलमा उच्च भन्सार लगाउने भएकाले नेपालबाट हुने निर्यात प्रतिस्पर्धी बनेको छ।

यसैबीच कच्चा भटमास तेलको आयात अत्यधिक बढेको छ र यो डिजेलपछि दोस्रो ठूलो आयातित वस्तु बनेको छ। आयात बढेसँगै अर्जेन्टिना पनि नेपालको प्रमुख व्यापारिक साझेदारमध्ये एक बनेको छ। भारत र चीनपछि नेपालले सबैभन्दा धेरै वस्तु अर्जेन्टिनाबाट आयात गरेको देखिएको छ।

यद्यपि निर्यात बढे पनि आयात अझै धेरै भएकाले नेपालको व्यापार घाटा उच्च नै रहेको छ। चालु वर्षको फागुनसम्म कुल आयात करिब १२ खर्ब ८९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने व्यापार घाटा १० खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। यसले निर्यात वृद्धि देखिए पनि अर्थतन्त्रमा संरचनात्मक चुनौती कायम रहेको संकेत गर्छ।

सोयाबिन तेलपछि अलैँची र गलैँचा जस्ता स्वदेशी उत्पादनका वस्तुहरूको निर्यात भए पनि ती वस्तुको हिस्सा तुलनात्मक रूपमा निकै कम रहेको छ। यसले नेपालको निर्यात अझै पनि सीमित वस्तु र विशेष अवस्थामाथि निर्भर रहेको देखाउँछ।