मिसामी‘ प्याखन् थापरे येँ देशये ड्वाकु सोङ्गु किपा छेँकु सोइदत । थउ द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषालान् न्हुन्हाये प्याखन् सोङ्गुकिपाये पर्दाकु येँ देशये नेपाल भाषा छ्यालेन्च्वङ्गु भाषाविद् बुद्धिजीवीपे नाप च्वङन् स्वइदउ मज्जा थउ ठाइँकु च्वन ।

आमु स्वयेन् अझ घत्के आनन्द वा आम्ताक्कु येर गु ब्यालाकु नेवाः देय् दबूये हाबिये नायः (निर्वतमान अध्यक्ष) पवित्र वज्राचार्यजुन् “द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषा ङेन्नसिन्तु आनन्द ताइदत, द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाकु यिनागु बाँलकु प्याखन् दकेये ख्वन्न अति हे खुशी चारगी ।” हङ तार्ङसिन् थउ द्वाल्खामी जुयेकु येक्कु गर्व लगैजुर । आन्थितु नेपाल भाषा विभागये उपप्राध्यापक शरदवीर कसाःन् “द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाये महत्व येक्कु दमु ताङ्केइमटे इथितु हाखेन येइँमल” हङन् थउ खँ तर्जु । 

उकुलान् हाति खँ सिदत हर्स द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषा त माया येकुपेन् द्वाल्खामीपेन् जुकुन् मखे कि पिपान च्वंगु पिसिनु महत्व बिये दमु हङ खँ उ ‘मिसामी’ प्याखन्ये “सोङ्गुकिपा (डकुमेन्ट्री)” सोइत ब्यला पितकायेन् येउपेन् ख्वन्न थुइदत । छिजि द्वाल्खाये नेवार जातीये मा भाषाये गुली महत्व दउ जुयन चोन हङन् । 

प्रा.डा. श्याम जोशीजून् उ ‘मिसामी’ प्याखन् दके क्येइँरी इच्छा तइरी हङतु द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषा त माया बिइउरी खेउँ । हाबि द्वाल्खाये लाङाकु क्येन्नसिन् उ प्याखन्न भाषा त जुकुन् ल्वाप्ठ्वइँरी मखे कि ट्वाल समाजकु चलैजुयेन् च्वङ्गु बेथिति, बामलकु संस्कार त वाङन्छ्वइरी ज्ञान ब्वठइम्वाले खँपेन् क्येङ दमु । गिथिकि छ्वाका लायेन् निन्मा इरी ल्वात्क्येइरी, खँ ब्येथयेन् प्याटा लहिउरी ज्ये बाँलकु मखे । आले खास खँ मथुके मेबे खँ ङेङन् थउ छेँये कयइरीत त्वार्फिक्येइ म्वाल्नसिन् हानी थउत तु जिन हङ खँ क्येङ दमु । 

लिबिये पुस्ताकु थ्येन्नसिन् थन्केसिये मुचापिस्त उ प्याखन्न छेँ कु हाति कारण्न ल्वारिङाउ जिन, बामात गिनागु ल्याखाःन् मान सम्मान येरिमल्गु खेउँ । माबा आले थउ कालत वा कैमु येउ जुर्सङ् खँ मथुके थउ मिखान् म्वख्वन्के गुन्तङ् दोष बिइमटे ना हङ ज्ञान बिये ख्वइँदमु । पिपानये मिपे चाकउ खँ स्वयेन् छेँ दुपानये खाएउ खँ त विश्वास येरि फक्येइमल आले घत्के आखर ब्वङन् तउ व धनसम्पत्ति दउ इरी हार्नसिन्तु छेँये व्यवहार बाँलकु जुर हङ खँ मखे कि गरीब दुखी इरीपे स्वभाव हो ज्येखँ बाँलत हर्स ओप्तेचा छेङ स्वर्ग जुक्येइ फरइ हङन् क्येङ दमु । 

नेपाल सँवत् १०९३ (वि.सं. २०३०) ये महनीये खाँडो खाकेये न्हि (कछला एकादशी) खुन्हु द्वाल्खा देशये थाबिन सेङ डोबर (लाङा)कु धकिं (पाल) ग्वयेन् हुकेये उ प्याखन्न उलि बाँलकु इतिहास दक्येयेउरा हङन् उ प्याखन्ये बाखन् च्वउमि डा. श्याम जोशीये नुगर्न ट्वङतु मदउजेउ सायद । महनीताक्कु जोशीये मुचासाङत बलराम श्रेष्ठये मनकु लुयेन् येउ रहर त ग्वाहारबियेन् गर्छिये खँन् दक्येये प्याखन् खेउँ ‘मिसामी’ । 

इनागु ल्याखाःन् पितकाये उ प्याखन् झण्डै स्वीदटुल्के खिङौ बाकसदुपान् थन्कैजुयेन् थिगुर इतिहासये खँल्याखाकु ताङन् च्वंगुजु । उ प्याखन्ये आखरपति (पाण्डुलिपि) त साफरये ल्याखाःकु पितकाइत द्वाल्खा देशये साहित्यकार अमरकुमार श्रेष्ठन् च्वउमी जोशीत ब्यलाब्यलाकु कोट्याङन् हत्नहत्न ईञ्जिनियर हरिदर्शन श्रेष्ठ (आमताक्कु उ तु प्याखन्ये कयमुचा) नाप सर्सल्ला कायेन्लि साफुर पितकाइरी ज्येखँ हाखेन चल्गुखेउँ । गु साफुर पित ब्वक्येइलागिन् द्वाल्खा नेपाल (नेवार) भाषाये ‘खँमुल साफर’ (व्याकरण) च्वयेन्दियेन् विद्यावारिधी नापलकु क्यालिफोर्निया देशये मयजु डा. क्यारोल जिन्नेटीन् ग्वाहार बिय् दमु । 

मयजु क्यारोल जिन्नेटीन् लच्छिटुल्के द्वाल्खाकु च्वङन् द्वाल्खाये नेपाल (नेवार) भाषालान् न्वन्हाये तौपतरिका दोखुनु थुकेकायेन् आमु खँमुल साफर दक्येइधोन्केये येक्कु द लिबि येयेन् उ प्याखन्ये साफर व प्याखन्त हाबिये स्वयेन् भात्चा हिल्के मिसामीये पाठ मिसामीन्तु मेथक्येइरी येङन् उ ज्ये हाखेन पाराक ल्येक्येय खेउँ । 

आउ लिबिये ब्यलाकु येयेन्लि उ प्याखन्न लितजुनी कायेन् येयेथेँ स्वःनिगये प्याखन छेँ (राष्ट्रि«य नाचघर)कु बाँलस्के ज्ये ग्वयेन् क्येङ ख्वइँ दत । येँ देशकु च्वंगु प्याखन्मुचापेन (कलाकार) पिस्त थउ लातु मालाये न्वनहाइतु मसये भाषा स्येङन् प्याखन्कु मेथक्येइरी हङ ओल्तेचा ठाकउ खँ मखे । आन्थिनु छिजी द्वाल्खाये तु कयमुचा दीपनारायण श्रेष्ठन् आपिस्त घत्केङ् दुःख येङन् आम्ली न्वन्हाक्येइ फक्येयेकु ल्यास्मा समाजसेवी त सुभाय् बिइतु मल । उ प्याखनकु सोम्हा येँ देशये प्याखन्मुचान् मेथये दमु हर्स ङाम्हारी द्वाल्खायेतु दमु । उ प्याखन् स्येङ्गुमीकु मुलमी केदार श्रेष्ठ खेउँ हर्स भाषा खेन्नलान् खस् भाषालान् उल्था यरीये लागिन् ग्वाहारबिउ दीप नारायण श्रेष्ठ जुर । 

उ तु प्याखन् नक्कतुनी येँदेशये सनराइज मलकु दउ सोङ्गुकिपा छेयेँ ड्वाकु पर्दाकु अद्योपान्त ज्यखँये वृत्तचित्र (डकुमेन्ट्री) नापनाप थउ द्वाल्खा मा भाषायें प्याखन् स्वइ दर्नसिन् उलि खुशी चाइदत हङन् साद्देतु मद । 

आउ उ प्याखन्कु हातिउरी खँ मगतले हङन् भातिचा थउ खँ तइटेङ दमु । प्याखन्कु क्येइँम्वाले सामाजिक ज्येखँये ल्याखाःकु वतीलान् लोखु हाउ, चिला त घाँस बिये, या सुये दृश्यान्तर किपापेन् दोखुनु बाँलकु दमु । तर बाखन्कु न्वन्हार्न पित येउ नाम शोभा हङ मिसामी हो लक्ष्मीये दाइये पाठउरी प्याखन्ये ब्वकु क्येङ ख्वइँ मदर्नसिन् भातिचा हाति मगकु हाति मगकु थिनागु चाइदत । आले किरण हो लक्ष्मीये कय रामये पाठकु गिबि गिबि हाति ताङ्गु थिनागु ख्वइँ दत । मेबु दोखुनु ज्येखँ बाँलकु दमु हङ खँ येँ देशलान् स्वरयेउपिसिन् हङ खँ जिन उकु तउे खेउँ । 

डोबरलान् हाक्वङन् येउ उ मिसामि प्याखन् त सोङ्गुकिपा छेँटुल्के थ्येन्के दोख्सेतङ् ओँसितासिक्येइत ग्वाहार बिउसोङ्गुकिपाये प्याखनमी नीर शाह, रेडियो नेपाल्ननसी सोङ्गु किपाटुल्के घत्के भूमिकाकु मेथउमी पुस्कर गुरुङ, लिबिये पतककु मेये लय तउ व हल्गुमी दीपक श्रेष्ठ स्वप्निल आले उ प्याखन् प्रविधिखेन्न ज्येखँ सोन्क्येउमी लक्ष्मण उप्रेतीय् मेह गत्केङ बाँलकु दमु ।

वय नापनापं उ प्याखन् स्वयेन् द्वाल्खाये नेवार जातिये मा भाषात छ्याली मल, खँ लाई मल, छिजि पहिचान, छिजि थउ भाषा खेउ, वये संरक्षण यरी मल हङन् ल्वाप ठोङन उत्प्रेरणा वियेन ययेन चोन्गु खलकपेन द्वाल्खा नेपाल भाषा खलक, बाँपिझ्याला मिडिया सुत्ता थउ मा भाषा तान्केई मजि वत छिजि व्यवहारकु छ्यालीकु हाई मल हकु द्वाल्खा दुपाना ये, पिपानाये दोखुनु दाजुकिज, तिताकेहेपिस्त दुपान नुगर्ननसी बाँलकु टोङन् थनु त जन कलम उकुतु दिक्र्येगी । सुभाय्