नेपाल सम्वत् ११४६, तछलागाः १३ चर्तुदशी (२९ अषाढ, २०८३, १३ जुलाई, २०२६) सोमबार, बाँपिझ्याला । आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१३औँ जन्मजयन्ती आज नेपाल तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा विविध साहित्यिक, सांस्कृतिक तथा स्मृति कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइँदै छ।

विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँको चुँदीरम्घामा जन्मिएका भानुभक्त आचार्यले संस्कृत भाषामा रहेको रामायणलाई सरल नेपाली भाषामा भावानुवाद गरी नेपाली भाषा र साहित्यमा अतुलनीय योगदान पुर्‍याएका छन्। उनले नेपाली भाषामा अनुवाद गरेको रामायण आज पनि घरघरमा श्रद्धापूर्वक पाठ गरिन्छ र नेपाली समाजको सांस्कृतिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।

इतिहासकार तथा साहित्यकारहरूका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले भौगोलिक रूपमा नेपाललाई एकीकरण गरेजस्तै भानुभक्त आचार्यले नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिमार्फत नेपाली समाजलाई भावनात्मक रूपमा एकताबद्ध बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।

किंवदन्तीअनुसार एक सामान्य घाँसीले ‘मानिसले जन्मिएपछि राम्रो काम गरेर नाम कमाउनुपर्छ’ भन्ने प्रेरणादायी सन्देश दिएपछि भानुभक्त नेपाली भाषामा रामायण लेख्न प्रेरित भएका थिए। रामायणसँगै ‘वधुशिक्षा’, ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ तथा अन्य फुटकर रचनाहरू पनि उनका चर्चित साहित्यिक कृति हुन्।

भानुभक्तले नेपाली भाषा, राष्ट्रिय पहिचान, सांस्कृतिक चेतना र साहित्यको विकासमा पुर्‍याएको योगदानको सम्मानस्वरूप आज देशभर उनका प्रतिमामा माल्यार्पण, प्रभातफेरी, साहित्यिक गोष्ठी, काव्य वाचन तथा विशेष समारोह आयोजना गरिँदै छन्। नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान परिसरमा रहेको आदिकविको प्रतिमामा पनि माल्यार्पणसहित विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरिएको छ।

यस अवसरमा भानु प्रतिष्ठान, नेपाली शिक्षा परिषद् तथा भाषा, साहित्य र संस्कृतिका क्षेत्रमा सक्रिय विभिन्न संघसंस्थाले विविध कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन्। नेपालबाहिर भारतका दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, म्यानमार (बर्मा) लगायत नेपाली भाषी समुदाय रहेका विभिन्न देश र स्थानमा पनि भानु जयन्ती श्रद्धापूर्वक मनाइँदै आएको छ।

नेपाली भाषा र साहित्यको विकासमा अमूल्य योगदान दिएका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको स्मरण गर्दै आज देशभर उनका कृतिको पाठ, साहित्यिक विमर्श र सांस्कृतिक कार्यक्रममार्फत उनको योगदानलाई सम्मानपूर्वक सम्झना गरिँदै छ।